علت استفراغ نوزاد چیست؟ بررسی انواع، علائم و درمان استفراغ در نوزادان

علت استفراغ نوزاد در بیشتر مواقع، دلایل ساده‌ای مانند پرخوری، بلعیدن هوا یا رفلاکس خفیف معده است و جای نگرانی ندارد. اما اگر استفراغ شدید، مکرر یا همراه با علائمی مثل تب، کم‌آبی یا تغییر رنگ محتویات باشد، می‌تواند نشانه‌ی یک مشکل جدی‌تر باشد که نیاز به بررسی فوری پزشک دارد. دانستن تفاوت این حالت‌ها، هم خیال شما را راحت می‌کند، هم کمک می‌کند در مواقع لازم به‌موقع اقدام کنید. در ادامه به بررسی علت استفراغ نوزاد بعد از شیر خوردن می‌پردازیم، پس با فرشتگان همراه باشید.

فرق استفراغ با برگرداندن شیر

خیلی از والدین، استفراغ را با برگرداندن شیر اشتباه می‌گیرند. برگرداندن شیر معمولاً حجم کمی دارد، درست بعد از شیر خوردن اتفاق می‌افتد و بیشتر به‌ دلیل نرسیدن کامل شیر به معده است. در مقابل، استفراغ با فشار بیشتری خارج می‌شود، حجمش زیادتر است و ممکن است در هر زمانی از شبانه‌روز رخ دهد. شناخت این تفاوت باعث می‌شود بی‌دلیل نگران نشوید یا برعکس، علامت هشدار را جدی بگیرید.

علت بالا آوردن شیر در نوزادان چیست؟ (رفلاکس طبیعی)

شایع‌ترین علت بالا آوردن شیر در نوزادان، که با استفراغ متفاوت است، رفلاکس طبیعی معده (GER) می‌باشد. در نوزادان، دریچه بین مری و معده هنوز به طور کامل تکامل نیافته و ضعیف است. به همین دلیل، شیر به سادگی و بدون هیچ فشاری، به سمت بالا برگشته و از دهان خارج می‌شود. این اتفاق معمولاً خطری ندارد، با وزن‌گیری طبیعی همراه است و با بزرگ‌تر شدن کودک و قوی‌تر شدن این دریچه (معمولاً تا یک سالگی) خودبه‌خود برطرف می‌شود. دلایل دیگری مانند پرخوری یا بلعیدن هوا نیز می‌توانند این «بالا آوردن» را تشدید کنند، که در ادامه به آن‌ها نیز می‌پردازیم.

چطور بفهمیم استفراغ نوزاد طبیعی است یا نه؟

برخی نشانه‌ها کمک می‌کند بفهمیم آیا استفراغ بخشی از روند طبیعی رشد نوزاد است یا نه:

• اگر نوزاد بعد از استفراغ همچنان شاداب است و وزن‌گیری خوبی دارد، معمولاً جای نگرانی نیست.
• اگر همراه استفراغ، علائمی مثل بی‌حالی، تب، کاهش اشتها یا خشکی دهان دیده می‌شود، بهتر است سریع‌تر با پزشک مشورت کنید.
• تکرار شدن و شدت استفراغ همیشه معیار مهمی است؛ بالا آوردن گهگاهی طبیعی است، اما تکرار زیاد نشانه‌ی خوبی نیست.

دلایل شایع استفراغ نوزاد

علت استفراغ نوزاد می‌تواند متفاوت باشد. در ادامه مهم‌ترین علت‌های استفراغ و بالا آوردن شیر در نوزادان را مرور می‌کنیم.

شیشه شیر نامناسب

شیشه شیر نامناسب می‌تواند علت بالا آوردن شیر در نوزادان باشد. اگر سوراخ سرشیشه خیلی بزرگ باشد یا جریان شیر بیش از حد سریع، نوزاد هنگام خوردن شیر، هوا بلعیده و دچار استفراغ می‌شود. انتخاب سرشیشه با سایز مناسب سن نوزاد و کنترل سرعت جریان شیر، راهکار ساده‌ای برای کاهش این مشکل است.

حالت تهوع در ماشین

بعضی نوزادان هنگام حرکت در خودرو دچار تهوع و استفراغ می‌شوند. دلیل شیر بالا آوردن نوزاد تحریک سیستم تعادل گوش داخلی است. بهترین راه این است که قبل از سفر شکم نوزاد خیلی پر نباشد و در طول مسیر سر او رو به جلو قرار بگیرد.

رفلاکس معده (GER)

رفلاکس یکی از رایج‌ترین علت‌های استفراغ نوزاد است. در این حالت، شیر و اسید معده به سمت مری برمی‌گردند. رفلاکس خفیف معمولاً خطری ندارد و با بزرگ‌تر شدن کودک برطرف می‌شود، اما اگر شدید باشد و روی وزن‌گیری تأثیر بگذارد، باید تحت نظر پزشک درمان شود. برای اینکه دقیق‌تر بدانید رفلاکس نوزاد چیست و چه علائمی دارد، مطلب جداگانه‌ای آماده کرده‌ایم که به‌طور کامل این موضوع را بررسی می‌کند.

مشکلات گوارشی

گاهی معده یا روده نوزاد شما به‌خوبی کار نمی‌کند. یبوست، عدم هضم کامل شیر یا حساسیت به برخی ترکیبات می‌تواند استفراغ ایجاد کند. این موارد نیاز به بررسی دقیق‌تر دارند.

عفونت‌های ویروسی و باکتریایی

سرماخوردگی معده یا همان «گاستروانتریت» یکی از علت‌های شایع استفراغ در کودکان است. در این حالت استفراغ معمولاً با اسهال، تب و بی‌حالی همراه است. تشخیص و درمان این عفونت‌ها باید زیر نظر پزشک انجام شود.

دلیل استفراغ نوزاد بعد از خوردن شیرخشک

گاهی ترکیبات شیرخشک با دستگاه گوارش نوزاد سازگار نیست و باعث حساسیت یا مشکل هضم می‌شود. تغییر برند یا نوع شیرخشک فقط باید با توصیه پزشک انجام گیرد.

استفراغ بعد از آروغ زدن

اگر نوزاد به‌درستی آروغ نزند یا در هنگام آروغ زدن فشار زیادی به معده‌اش وارد شود، احتمال استفراغ نوزاد وجود دارد. یادگیری روش صحیح آروغ گرفتن نوزاد (مثلاً نگه داشتن نوزاد روی شانه و ضربه‌های آرام) در کاهش این مشکل موثر است. چون جلوی بلعیدن هوا و استفراغ‌های مکرر را می‌گیرد. در مقاله‌ی لینک شده به شکل کامل توضیح داده‌ایم که چه روش‌هایی برای این کار ساده‌تر و مؤثرتر است.

استفراغ در خواب

گاهی نوزاد در خواب هم بالا میاورد. در چنین شرایطی دلیل استفراغ نوزاد می‌تواند پر بودن معده یا رفلاکس باشد. خواباندن نوزاد به پشت و کمی بالاتر نگه داشتن سر، به کاهش استفراغ نوزادان کمک می‌کند.

قطره آهن (قطره آ‌د)

برخی نوزادها بعد از مصرف قطره آهن یا ویتامین‌ها دچار تهوع و استفراغ می‌شوند. این موضوع بیشتر وقت‌ها موقتی است و با تغییر زمان مصرف یا نوع قطره، قابل کنترل است.

گاستریت (التهاب معده)

التهاب دیواره معده که ممکن است به‌دلیل عفونت یا مصرف دارو ایجاد شود، یکی دیگر از علت‌های استفراغ نوزاد است. در این شرایط نوزاد دل‌درد است و بی‌قراری می‌کند.

آلرژی و حساسیت غذایی

نوزادانی که به پروتئین شیر گاو یا برخی ترکیبات غذایی حساسیت دارند، بعد از مصرف آن‌ها استفراغ می‌کنند. این حساسیت می‌تواند همراه با علائم پوستی یا تنفسی هم باشد.

سرفه‌های شدید

گاهی سرفه مداوم به‌ویژه در عفونت‌های تنفسی باعث می‌شود محتویات معده بالا بیاید. در این حالت باید بیماری درمان شود.

گالاکتوزمی یا عدم تحمل شیر

این یک اختلال متابولیک نادر است که در آن بدن نوزاد نمی‌تواند قند شیر (گالاکتوز) را تحمل کند. نشانه‌های این بیماری شامل استفراغ مکرر، اسهال و زردی است و تشخیص زودهنگام برای جلوگیری از عوارض جدی ضروری است.

تنگی پیلور

تنگی پیلور یک مشکل مادرزادی است که در آن مسیر خروجی معده باریک می‌شود. در این حالت، استفراغ معمولاً به‌صورت جهشی و با فشار زیاد رخ می‌دهد. این بیماری نیاز به جراحی دارد و باید سریع تشخیص داده شود.

گاهی هم استفراغ نوزاد هم‌زمان با تغییرات طبیعی رشد مثل دندان درآوردن اتفاق می‌افتد. برای اینکه بدانید علائم دندان درآوردن نوزاد چیست و چطور می‌تواند روی تغذیه یا حال عمومی او تاثیرگذار باشد، خواندن این مقاله را از دست ندهید.

انواع استفراغ در نوزادان

استفراغ نوزاد همیشه یکسان نیست؛ رنگ، شکل و شدت آن می‌تواند سرنخ مهمی از علت مشکل به ما بدهد. شناخت انواع مختلف، کمک می‌کند بهتر تشخیص دهید چه زمانی طبیعی است و چه موقع نیاز به مراجعه فوری دارید.

استفراغ شدید و مکرر

اگر نوزاد بارها در طول روز استفراغ کند و حجم بالا باشد، باید جدی گرفته شود. این حالت می‌تواند نشانه بیماری‌های گوارشی یا عفونت باشد.

استفراغ پنیری

گاهی بعد از شیر خوردن، نوزاد شیر هضم‌شده‌ای شبیه پنیر بالا میاورد. این موضوع معمولاً طبیعی است. علت بالا آوردن شیر پنیری در نوزادان به دلیل ترکیب شیر با اسید معده است.

استفراغ از بینی

وقتی حجم استفراغ زیاد باشد یا رفلاکس شدید رخ دهد، ممکن است محتویات از بینی هم خارج شود. این حالت می‌تواند برای نوزاد آزاردهنده باشد و نیاز به توجه دارد.

استفراغ جهشی

اگر فرزندتان استفراغی دارد که با فشار و شدت بالا پرتاب می‌شود، معمولاً نشانه‌ی تنگی پیلور یا انسداد گوارشی است. این حالت خطرناک است و بهتر است فورا بچه را نزد پزشک ببرید.

استفراغ خلطی

اگر نوزادتان همراه با استفراغ، خلط هم داشته باشد، احتمالاً عفونت تنفسی یا تحریک گلو دارد. در این شرایط درمان علت اصلی یعنی گلودرد ضروری است.

استفراغ خونی

وجود رگه‌های خون در استفراغ نوزاد می‌تواند برای شما نگران‌کننده باشد. این خون می‌تواند از معده یا مری بیاید یا حتی ناشی از خوردن خون مادر هنگام شیردهی باشد. در هر صورت، بهتر است بچه را پیش پزشک ببرید.

استفراغ زرد رنگ

استفراغ زرد رنگ معمولاً نشان‌دهنده وجود صفراست و می‌تواند نشانه انسداد روده باشد. این حالت نیاز به پیگیری اورژانسی دارد.

استفراغ سبز

اگر رنگ استفراغ فرزندتان سبز باشد، حتماً باید آن را جدی بگیرید، چون می‌تواند علامت انسداد جدی روده یا مشکلات مادرزادی باشد.

استفراغ آبکی

این نوع معمولاً در عفونت‌های ویروسی دستگاه گوارش دیده می‌شود و اغلب با اسهال همراه است. در این حالت، خطر کم‌آبی بدن نوزاد وجود دارد.

استفراغ نوزاد تا چه حد طبیعی است؟

بالا آوردن مقدار کمی شیر بعد از تغذیه، در ماه‌های اول زندگی کاملاً طبیعی است. اما تکرار زیاد، حجم بالا، تغییر رنگ استفراغ یا همراهی با علائمی مثل تب، بی‌حالی و کاهش وزن، دیگر طبیعی نیست و باید بررسی شود.

چه زمانی استفراغ نوزاد خطرناک می‌شود؟

این نشانه‌ها را در استفراغ نوزادتان جدی بگیرید: استفراغ مکرر و شدید (بیش از سه بار در روز)، تغییر رنگ استفراغ به سبز یا زرد، وجود خون در محتویات بالا آورده شده، همراهی با تب بالا یا بی‌حالی و همچنین علائم کم‌آبی مانند خشکی لب‌ها، کاهش ادرار یا فرو رفتگی چشم‌ها، همگی زنگ خطر هستند. در صورت مشاهده این موارد، لازم است بدون تأخیر نوزاد را نزد پزشک ببرید تا علت اصلی را پیدا کنید و هرچه زودتر مرحله درمان را شروع کنید.

بعد از استفراغ نوزاد چه کنیم؟

بعد از استفراغ نوزاد، اولین قدم این است که او را در وضعیت مناسب قرار دهید تا راه تنفسش باز بماند و خطر خفگی پیش نیاید؛ بهترین حالت، روی پهلو یا پشت با سر کمی بالاتر از بدن است. سپس دهان و اطراف بینی نوزاد را به‌آرامی تمیز کنید تا احساس راحتی بیشتری داشته باشد. بهتر است بلافاصله حجم زیادی شیر یا مایعات به او ندهید؛ کمی صبر کنید و بعد با مقدار کم و در حالت نیمه‌نشسته به او شیر بدهید. گرفتن آروغ پس از شیر خوردن و آرام نگه داشتن نوزاد هم کمک می‌کند دوباره بالا نیاورد. اگر استفراغ تکرار شد یا همراه با علائمی مثل تب، بی‌حالی و کم‌آبی بود، باید سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید.

آیا می‌توان بعد از استفراغ دوباره شیر داد؟

بله، در بیشتر موارد می‌توانید با فاصله کوتاه و در حجم کم به نوزاد شیر بدهید. بهتر است شیر دادن با آرامش و در حالت نیمه‌نشسته انجام شود تا دوباره بالا نیاورد.
همچنین می‌توانید نوزاد را به‌آرامی روی شانه بگذارید و اجازه دهید آروغ بزند. این کار مانع تجمع هوا در معده و استفراغ مجدد می‌شود.

چطور جلوی استفراغ نوزاد را بگیریم؟

پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. برای کاهش احتمال استفراغ این نکات را رعایت کنید:

• انتخاب شیشه شیر مناسب و کنترل جریان شیر
• گرفتن آروغ نوزاد بعد از هر وعده شیر
• خواباندن نوزاد به پشت، با کمی شیب به سمت بالا
• پرهیز از پرخوری و تقسیم شیر به وعده‌های کوچک‌تر
• رعایت بهداشت دست‌ها و ظروف شیر برای جلوگیری از عفونت
• پرهیز از تکان‌دادن یا بازی شدید با نوزاد بلافاصله بعد از شیر خوردن

تشخیص و درمان استفراغ نوزاد چگونه انجام می‌شود؟

پزشک برای یافتن علت استفراغ نوزاد ممکن است روش‌های زیر را توصیه کند:

• آزمایش خون و کبد برای بررسی اختلالات متابولیک
• تست ادرار برای تشخیص عفونت‌های دستگاه ادراری (UTI)
• بررسی سوابق بیماری و داروهای مصرفی نوزاد
• معاینه شکم و در صورت نیاز آندوسکوپی
• بررسی ضربان قلب و فشار خون در موارد مشکوک به کم‌آبی یا عفونت شدید

درمان دقیق، بسته به علت مشکل تعیین می‌شود؛ از تغییر نوع شیرخشک و اصلاح نحوه شیر دادن گرفته تا درمان دارویی یا حتی جراحی در مواردی مثل تنگی پیلور.

چرا نباید استفراغ کودکان را ساده بگیریم؟

گاهی والدین تصور می‌کنند استفراغ بخشی از روند طبیعی رشد است. اما فراموش نکنید که استفراغ می‌تواند علامت بیماری‌های مهمی مثل انسداد روده یا آلرژی شدید باشد. بنابراین همیشه تغییرات غیرعادی را جدی بگیرید و در صورت تردید، با پزشک مشورت کنید.

منبع تهیه مقاله سایت healthychildren است.

سوالات متداول