لیست کارهای ممنوعه در دوران بارداری که باید بدانید

کارهای ممنوعه در دوران بارداری شامل فعالیت‌ها، خوراکی‌ها و عادت‌هایی است که می‌توانند سلامت مادر و جنین را به خطر بیندازند. اگر تازه باردار شده‌اید یا قصد بارداری دارید، باید بدانید که برخی کارهای روزمره در این دوران ممنوع یا محدود می‌شوند: ورزش‌های سنگین و تماسی، بلند کردن اجسام سنگین، مصرف الکل و سیگار، خوردن غذاهای خام و نیم‌پز، استفاده از سونا و جکوزی، تزریق بوتاکس و فیلر، رنگ کردن مو در سه‌ماهه اول، مصرف برخی داروها و مکمل‌های گیاهی، خوابیدن به پشت در ماه‌های آخر و قرار گرفتن در معرض اشعه ایکس. در این مقاله جامع، تمام کارهای ممنوعه در بارداری را به تفکیک زمان و نوع فعالیت بررسی می‌کنیم تا ۹ ماه بارداری امن و سالمی داشته باشید.

شناخت کارهای ممنوعه در دوران بارداری تنها بخشی از مسیر است. برای داشتن یک بارداری سالم و بدون دغدغه، آشنایی با مراقبت های دوران بارداری از جمله معاینات منظم، مصرف مکمل‌ها و تغذیه صحیح نیز ضروری است.

جدول زمان‌بندی ممنوعیت‌ها؛ چه کاری در کدام ماه خطرناک است؟

قبل از اینکه به طور مفصل سراغ کارهای ممنوعه بارداری برویم، این جدول به شما کمک می‌کند بدانید هر ممنوعیت مربوط به چه دوره‌ای از بارداری است:

دوره بارداری	فعالیت‌های ممنوع یا پرخطر
سه‌ماهه اول (هفته ۱ تا ۱۲)	رنگ کردن مو و کراتین، اشعه ایکس بدون محافظ، مصرف داروهای بدون نسخه، واکسن‌های ویروس زنده، سونا و جکوزی (خطر نقص لوله عصبی)، ورزش‌های شدید
سه‌ماهه دوم (هفته ۱۳ تا ۲۶)	خوابیدن طولانی به پشت (از اواخر این دوره)، بلند کردن اجسام سنگین، غواصی، ورزش در ارتفاعات بالا
سه‌ماهه سوم (هفته ۲۷ تا ۴۰)	سفر هوایی (پس از هفته ۳۶)، خوابیدن به پشت، ایستادن طولانی، فعالیت‌های با ریسک سقوط، شهربازی
کل دوران بارداری	مصرف الکل و سیگار، غذاهای خام و نیم‌پز، لبنیات غیرپاستوریزه، تزریق بوتاکس و فیلر، جراحی زیبایی، تماس با خاک گربه، استفاده از شوینده‌های قوی

ممنوعیت‌های مربوط به فعالیت‌های بدنی و ورزشی

ورزش در بارداری مفید است، اما برخی فعالیت‌ها جزو کارهای ممنوع دوران بارداری محسوب می‌شوند.

ورزش‌های تماسی و رزمی (خطر ضربه به شکم)

ورزش‌هایی مثل فوتبال، بسکتبال، والیبال، کاراته، تکواندو و بوکس در تمام دوران بارداری ممنوع هستند. هرگونه ضربه به ناحیه شکم می‌تواند باعث جدا شدن جفت، خونریزی یا آسیب به جنین شود.

فعالیت‌های با ریسک سقوط از ارتفاع و افتادن

اسکی، اسکیت، دوچرخه‌سواری در مسیرهای ناهموار، اسب‌سواری و ژیمناستیک به دلیل خطرِ افتادن ممنوع هستند. تغییر مرکز ثقل بدن در بارداری، تعادل را کاهش می‌دهد و احتمال سقوط را بیشتر می‌کند.

رفتن به شهربازی

سوار شدن بر ترن هوایی، چرخ‌وفلک‌های سریع و وسایل بازی با حرکات ناگهانی در تمام دوران بارداری ممنوع است. فشار و تکان‌های شدید می‌توانند به جفت و جنین آسیب بزنند.

غواصی اسکوبا

غواصی با کپسول در تمام دوران بارداری ممنوع است. تغییرات فشار در اعماق آب می‌تواند حباب‌های هوا در خون جنین ایجاد کند و به او آسیب برساند. شنای معمولی در استخر بی‌خطر است.

ورزش در ارتفاعات زیاد

فعالیت بدنی در ارتفاع بالای ۲۵۰۰ متر (مثل کوهنوردی) توصیه نمی‌شود. کاهش اکسیژن در ارتفاعات بالا می‌تواند اکسیژن‌رسانی به جنین را مختل کند. برای مادرانی که ساکن ارتفاعات نیستند و بدنشان عادت ندارد، سفر ناگهانی به مناطقی که در ارتفاع بالای ۲۵۰۰ متر هستند، خطرناک است.

حرکات ورزشی طاق‌باز (دراز کشیدن به پشت) پس از سه‌ماهه اول

از اواخر سه‌ماهه دوم، انجام حرکات ورزشی در حالت خوابیده به پشت ممنوع است. وزن رحم روی سیاهرگ اصلی فشار می‌آورد و خون رسانی به جنین را کاهش می‌دهد.

استفاده از سونا، جکوزی و حمام خیلی داغ

در تمام دوران بارداری، به‌ویژه سه‌ماهه اول، استفاده از سونا و جکوزی ممنوع است. افزایش دمای بدن مادر بالای ۳۸.۳ درجه می‌تواند خطر نقص لوله عصبی جنین را افزایش دهد. دمای آب حمام نباید از ۳۷ درجه بیشتر باشد. اگر دمای آب بالاتر از دمای بدن باشد (مثلاً ۴۰ درجه)، بدن نمی‌تواند گرما را دفع کند و دمای مرکزی بالا می‌رود.

کارهای ممنوعه در خانه و امور منزل

برخی کارهای خانگی روزمره جزو کارهای ممنوعه در حاملگی هستند. مثل موارد زیر:

تمیز کردن خاک بستر گربه

در تمام دوران بارداری، تمیز کردن ظرف خاک گربه را به فرد دیگری بسپارید. انگل توکسوپلاسما در مدفوع گربه وجود دارد و می‌تواند باعث عفونت جدی در جنین شود.

جابجایی مبلمان و بلند کردن اجسام سنگین

بلند کردن اجسام سنگین‌تر از ۵ کیلوگرم در سه‌ماهه اول و سنگین‌تر از ۳ کیلوگرم در ماه‌های آخر توصیه نمی‌شود. این کار فشار زیادی به کمر و لگن وارد می‌کند و خطر زایمان زودرس را افزایش می‌دهد.

استفاده از شوینده‌ها و سفیدکننده‌های قوی

در تمام دوران بارداری، از سفیدکننده‌های کلردار، آمونیاک و شوینده‌های صنعتی دوری کنید. استنشاق بخارات این مواد می‌تواند مضر باشد. در صورت استفاده، حتماً دستکش بپوشید، ماسک بزنید و محیط را تهویه کنید.

بالا رفتن از نردبان و پله

به دلیل تغییر مرکز ثقل و کاهش تعادل، بالا رفتن از نردبان در تمام دوران بارداری خطرناک است و احتمال سقوط را افزایش می‌دهد.

سم پاشی گیاهان و کار با خاک آلوده

تماس با سموم دفع آفات و خاک باغچه (به دلیل احتمال وجود انگل توکسوپلاسما) در تمام دوران بارداری ممنوع است. اگر باغبانی می‌کنید، حتماً از دستکش استفاده کنید.

محدودیت‌های زیبایی و پوست و مو

دوران بارداری به معنای کنار گذاشتن کامل زیبایی و مراقبت از خود نیست، اما بسیاری از روش‌های زیبایی که قبل از بارداری بی‌خطر بودند، اکنون می‌توانند ریسک‌هایی برای جنین داشته باشند. تغییرات هورمونی بارداری، پوست و مو را حساس‌تر می‌کند و جذب مواد شیمیایی از طریق پوست افزایش می‌یابد. در ادامه، روش‌های زیبایی که باید در بارداری از آن‌ها پرهیز کنید یا با احتیاط انجام دهید را بررسی می‌کنیم.

تزریق بوتاکس و فیلرها در بارداری

تزریق بوتاکس و فیلرهای پوستی در تمام دوران بارداری ممنوع است. اثرات این مواد روی جنین به‌طور کامل بررسی نشده و خطرات احتمالی وجود دارد.

جراحی زیبایی

هرگونه جراحی زیبایی غیرضروری (رینوپلاستی، لیپوساکشن و…) در بارداری ممنوع است. بیهوشی و داروهای مورد استفاده می‌توانند به جنین آسیب بزنند.

لیزر موهای زائد و الکترولیز

لیزر موهای زائد در بارداری توصیه نمی‌شود. اگرچه خطر قطعی اثبات نشده، اما به دلیل تغییرات هورمونی پوست و احتیاط، بهتر است تا بعد از زایمان صبر کنید.

رژیم گرفتن برای لاغری به صورت خودسرانه

رژیم‌های سخت و محدودکننده در تمام دوران بارداری ممنوع است. جنین به کالری و مواد مغذی کافی نیاز دارد. هرگونه رژیم باید زیر نظر پزشک باشد.

استفاده از دستگاه‌های سولاریم و برنزه کردن

سولاریوم در تمام دوران بارداری ممنوع است. اشعه UV می‌تواند دمای بدن را بالا ببرد و خطر آسیب پوستی را افزایش دهد.

رنگ کردن مو و و استفاده از مواد شیمیایی

رنگ کردن مو در سه‌ماهه اول ممنوع است. از سه‌ماهه دوم با احتیاط و استفاده از رنگ‌های بدون آمونیاک و در محیط تهویه‌شده امکان‌پذیر است. کراتین و صافی شیمیایی مو به دلیل فرمالدئید در تمام دوران بارداری ممنوع است.

کرم‌های پوستی حاوی رتینوئید (ویتامین A) و سالیسیلیک اسید بالا

کرم‌های ضدچروک و ضدجوش حاوی رتینوئید (ویتامین A) در تمام دوران بارداری ممنوع هستند. مصرف بالای ویتامین A می‌تواند باعث نقص مادرزادی شود. سالیسیلیک اسید با غلظت بالا نیز توصیه نمی‌شود.

عادت‌های روزمره و سبک زندگی که باید ترک شوند

بهتر است در زمان بارداری این موارد را کنار بگذارید:

خوابیدن روی شکم یا به پشت در ماه‌های آخر

از سه‌ماهه دوم به بعد، خوابیدن به پشت فشار روی سیاهرگ اصلی وارد می‌کند. بهترین حالت خواب، خوابیدن به پهلوی چپ است که خون رسانی به جنین را بهبود می‌بخشد.

ایستادن یا نشستن‌های طولانی‌مدت (بدون استراحت)

ایستادن یا نشستن بیش از ۳۰ دقیقه بدون حرکت، خطر لخته شدن خون و واریس را افزایش می‌دهد. هر نیم ساعت کمی راه بروید یا پاها را حرکت دهید.

پوشیدن کفش‌های پاشنه‌بلند

کفش‌های پاشنه بالای ۵ سانتی‌متر در بارداری توصیه نمی‌شوند. تغییر مرکز ثقل و شل شدن رباط‌ها، خطر افتادن و درد کمر را افزایش می‌دهد.

مصرف سیگار، الکل و دخانیات

مصرف کردن یا در معرض سیگار، قلیان و هرگونه دخانیات بودن در تمام دوران بارداری مطلقاً ممنوع است. مصرف الکل می‌تواند سندرم الکل جنینی ایجاد کند و سیگار خطر زایمان زودرس، وزن کم تولد و مشکلات تنفسی را افزایش می‌دهد.

سفر با هوایپما در هفته‌های پایانی

اکثر ایرلاین‌ها پس از هفته ۳۶ بارداری اجازه پرواز نمی‌دهند. خطر زایمان در هواپیما و لخته شدن خون در پروازهای طولانی وجود دارد. برای سفر هوایی در بارداری حتماً با پزشک مشورت کنید.

اقدامات دارویی و پزشکی پرخطر

در دوران بارداری، برخی اقدامات پزشکی و دارویی که در شرایط عادی بی‌خطر به نظر می‌رسند، می‌توانند برای جنین خطرناک باشند. پیش از انجام هرگونه اقدام پزشکی یا مصرف دارو، حتماً پزشک را از بارداری خود مطلع کنید تا جایگزین‌های امن‌تری پیشنهاد شود.

عکس‌برداری با اشعه ایکس (رادیولوژی) بدون محافظ

اشعه ایکس، به‌ویژه در سه‌ماهه اول، می‌تواند به جنین آسیب بزند. در صورت ضرورت، حتماً از محافظ سربی استفاده شود و پزشک از بارداری مطلع باشد.

مصرف خودسرانه داروهای بدون نسخه و گیاهی

هیچ دارویی، حتی مسکن‌های ساده مثل ایبوپروفن، بدون تجویز پزشک مصرف نکنید. بسیاری از داروهای گیاهی و مکمل‌ها نیز در بارداری ممنوع هستند.

تزریق واکسن‌های حاوی ویروس زنده

واکسن‌هایی مثل سرخک، سرخجه، آبله‌مرغان و تب زرد که حاوی ویروس زنده هستند، در بارداری ممنوع‌اند. واکسن آنفلوانزا و کووید (غیر زنده) بی‌خطر و توصیه‌شده هستند.

خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های ممنوعه در بارداری

آنچه در دوران بارداری می‌خورید، مستقیماً روی رشد و سلامت جنین تأثیر می‌گذارد. برخی مواد غذایی که پیش از بارداری بی‌خطر بودند، اکنون می‌توانند حاوی باکتری‌ها، انگل‌ها یا مواد سمی باشند که از جفت عبور کرده و به جنین آسیب می‌زنند. در ادامه، لیست کامل خوراکی‌ها و نوشیدنی‌هایی که باید از مصرف آن‌ها پرهیز کنید را بررسی می‌کنیم.

ماهی‌ها و غذاهای دریایی پرخطر

• ماهی‌های حاوی جیوه بالا: کوسه، اره ماهی، شمشیر ماهی، ماهی تن بزرگ و ماهی خال‌مخالی به دلیل تجمع جیوه در بارداری ممنوع هستند. جیوه به سیستم عصبی جنین آسیب می‌زند.
• ماهی و صدف خام یا نیم‌پز: سوشی، ساشیمی و صدف خام به دلیل خطر باکتری لیستریا و انگل‌ها ممنوع هستند.

گوشت قرمز و فرآورده‌های گوشتی

• گوشت‌های قرمز خام و استیک‌های آبدار: گوشت باید کاملاً پخته شود تا انگل توکسوپلاسما از بین برود.
• گوشت‌های فرآوری‌شده سرد: سوسیس، کالباس، ژامبون و هات‌داگ سرد به دلیل خطر لیستریا باید قبل از مصرف حرارت ببینند.
• جگر و دل و قلوه: به دلیل دوز بالای ویتامین A که می‌تواند به جنین آسیب بزند، مصرف جگر در بارداری باید بسیار محدود شود یا کلا مصرف نشود.

لبنیات و تخم مرغ

• تخم‌مرغ خام یا عسلی: به دلیل خطر سالمونلا، تخم‌مرغ باید کاملاً پخته شود.
• سس‌های خانگی حاوی تخم‌مرغ خام: مایونز خانگی و سس سزار خانگی ممنوع هستند.
• شیر و لبنیات غیرپاستوریزه: شیر تازه و محلی، پنیر سنتی و ماست غیرپاستوریزه به دلیل خطر لیستریا ممنوع هستند.
• پنیرهای نرم با کپک سطحی: پنیرهایی مثل بری، کممبر و گورگونزولا ممنوع هستند.

میوه‌ها، سبزیجات و گیاهان دارویی ممنوعه

• سبزیجات و میوه‌های شسته‌نشده: حتماً همه میوه‌ها و سبزیجات را قبل از مصرف بشویید.
• جوانه‌های خام غلات و حبوبات: جوانه گندم، ماش و یونجه خام به دلیل خطر باکتری ممنوع هستند.
• میوه‌های محرک انقباضات رحمی: آناناس و پاپایای نارس در مقادیر زیاد ممکن است انقباضات رحمی ایجاد کنند. برای آشنایی کامل با میوه های ممنوعه در دوران بارداری و دلایل علمی پرهیز از آن‌ها، مقاله تخصصی ما را مطالعه کنید.
• زعفران غلیظ و دمنوش‌های قاعده‌آور: زعفران غلیظ، پونه، جعفری زیاد، دمنوش رازیانه و مریم‌گلی ممنوع هستند.

نوشیدنی‌ها و مایعات غیرمجاز

• الکل و انواع مشروبات الکلی: هیچ مقدار الکل در بارداری مجاز نیست.
• کافئین بیش از حد مجاز: مصرف کافئین باید زیر ۲۰۰ میلی‌گرم در روز (حدود یک فنجان قهوه) باشد.
• نوشیدنی‌های انرژی‌زا: به دلیل کافئین و مواد محرک بالا ممنوع هستند.
• شربت‌های گیاهی ناشناخته و عرقیات گیاهی تند: عرق نعناع، زنیان و گیاهان ناشناخته ممکن است خطرناک باشند.

تنقلات ناسالم و پرخطر

• شیرینی‌جات، کیک‌ها و دونات‌های بازاری: مصرف زیاد قند، خطر دیابت بارداری را افزایش می‌دهد.
• فست‌فودها و غذاهای کنسروی: سدیم و چربی بالا، فشار خون و مشکلات بارداری را افزایش می‌دهند.

سه‌ماهه اول حساس‌ترین دوره برای شکل‌گیری اندام‌های جنین است و تغذیه مادر نقش حیاتی دارد. اگر می‌خواهید به طور کامل و دقیق بدانید در سه ماه اول بارداری چی نخوریم؟ پیشنهاد می‌کنیم راهنمای تغذیه این دوره را بخوانید.

ممنوعیت‌های روحی و روانی

سلامت روان مادر به اندازه سلامت جسمی او اهمیت دارد و مستقیماً روی رشد و تکامل جنین تأثیر می‌گذارد. استرس و هیجانات شدید باعث ترشح هورمون‌هایی مثل کورتیزول و آدرنالین می‌شوند که از جفت عبور کرده و می‌توانند ضربان قلب جنین را افزایش دهند و روی رشد مغزی او اثر منفی بگذارند. به همین دلیل، مراقبت از آرامش روحی در این ۹ ماه یکی از مهم‌ترین وظایف مادر باردار است.

قرار گرفتن در معرض استرس شدید و مداوم

استرس مزمن هورمون کورتیزول را افزایش می‌دهد که می‌تواند روی رشد جنین تأثیر منفی بگذارد. تکنیک‌های آرامش‌بخش مثل یوگا بارداری و مدیتیشن کمک‌کننده هستند.

تماشای فیلم‌های ترسناک یا هیجانات ناگهانی

هیجانات شدید و ترس ناگهانی می‌توانند ضربان قلب و فشار خون را بالا ببرند. بهتر است از محتوای آرام‌بخش استفاده کنید.

۹ ماه بارداری ایمن و شیرینیِ انتظار

شناخت کارهای ممنوعه در دوران بارداری اولین قدم برای داشتن یک بارداری سالم و امن است. به یاد داشته باشید که هر بارداری منحصربه‌فرد است و برخی محدودیت‌ها ممکن است بر اساس شرایط شما متفاوت باشد. حالا که با لیست کارهای ممنوعه آشنا شدید، نوبت آن است که روی آرامش و راحتی خودتان تمرکز کنید. درست است که برخی فعالیت‌ها محدود شده‌اند، اما راهکارهایی وجود دارد که این ۹ ماه را برایتان لذت‌بخش‌تر کند. به طور مثال همان‌طور که گفتیم خوابیدن به پشت ممنوع است؛ اما با استفاده از یک بالش بارداری استاندارد، می‌توانید خوابی راحت و ایمن به پهلو داشته باشید و از کمردرد خداحافظی کنید. برای اینکه دغدغه‌هایتان کمتر شود و با خیالی آسوده به استقبال مسافر کوچکتان بروید، ما در فرشتگان کنار شما هستیم. برای تهیه باکیفیت‌ترین لوازم مادر و نوزاد، می‌توانید از فرشتگان دیدن کنید و تجربه‌ای شیرین از خرید اینترنتی داشته باشید.

سوالات متداول